تأسیس آتشنشانی آبادان به روایت اسناد
شاید کمتر کسی از سلسله اتفاقاتی که منجر به تأسیس آتشنشانی شهرداری آبادان در اواخر دهه ۵۰ شد با خبر باشد. مجموعه مکاتباتی که از اواسط این دهه بین شهرداری، شرکت نفت، فرمانداری، استانداری و سازمان دفاع غیرنظامی آبادان وجود دارد بخشی از هویت تاریخی شهر آبادان است که حرفهای بسیاری را در دل خود پنهان کرده و از حالوروز شهرداری در آبادان دیروز میگوید.
«بیژن صالحی» دکتر داروسازی است که از نیمه آبان سال ۵۵ توسط انجمن شهر بهعنوان شهردار انتخاب میشود و تا ۱۶ آبان دو سال بعد که منجر به پیروزی انقلاب شد این عنوان را داشت. بیشترین نامهنگاریها در دوره او به ثبت رسیده که علیرغم کمبودهای مالی سعی داشته در مکاتبات خود از مسئولین مربوطه بخواهد برای راهاندازی واحد آتشنشانی به شهرداری کمک مالی کنند.
نگاهی به مکاتبات آن روزها نشان میدهد او در ماجرای فاجعه سینما رکس بهشدت مورد سؤال قرار گرفته و سعی داشته از «شهرداری» دفاع کند. شاید حادثه سینما رکس باعث شد چرایی نبود واحد آتشنشانی شهری برای همگان سؤال برانگیز شده و مسئولین وقت حساستر شوند.
در ۱۲ شهریور ۵۷ در خصوص شب حادثه سینما رکس به «ضرابی» دادستان وقت آبادان مینویسد: «… ساعت ۲۲:۱۰ تلفنی از مرکز آتشنشانی پالایشگاه به اینجانب اطلاع داده شد که سینما رکس دچار حریق گردیده بلافاصله موضوع را به دایره موتوری شهرداری اطلاع تا تنها ماشین تانکر آب شهرداری که جهت مشروب کردن فضای سبز خریداری گردیده به محل اعزام تا در صورت لزوم مورد استفاده قرار دهند… در حدود ساعت ۱۰:۳۵ دقیقه از طرف آتشنشانی اطلاع داده شد که فشار شیرهای آتشنشانی کافی نیست بلافاصله موضوع به مدیرعامل آب اعلام و ایشان نسبت به بالا بردن فشار آب شیرهای آتشنشانی طبق اظهار واصله به حدود ۴۰ پاوند اقدام نمودند… طبق مشاهدات عینی مامورین شهرداری پس از آمدن وسایل آتشنشانی شرکت ملی نفت متأسفانه ماشینهای حاضر در محل به علت نداشتن آب کافی در مراحل اول آتشسوزی نتوانستهاند از گسترش آتش جلوگیری به عمل آورند و به علت اینکه یکی از شیرهای آتشنشانی در محل شکسته بوده و دیگری در زیر آسفالت قرار گفته بود ناچار از سومین شیر موجود که در حدود ۱۶۰ متر فاصله داشته استفاده مینمایند که این خود نیز موجب تاخیر در عملیات جلوگیری از اطفاء حریق میگردد. بازرسی شیرهای آتشنشانی شهر با توجه به آخرین مکاتبه آتشنشانی شرکت نفت با آن سازمان بوده و این بازرسی و رفع نواقص مستقیماً به سازمان آب آبادان برای برطرف کردن آن اعلام میگردیده است… متأسفانه در آخرین بازرسی ذکری از شیرهای آتشنشانی اطراف سینما رکس نیامده است…».
شهردار آبادان در ادامه مینویسد: «استحضار دارند که شرکت ملی نفت ایران از ابتدا تأسیس شهرداری وظیفه اطفاء حریق و مبارزه با آتشسوزی شهر آبادان را به عهده داشته و از نظر ایمنی شهر آبادان و مناطق شرکتی را کلاً زیرپوشش خود نگهداری مینموده و به اتکای همین امر و وظیفهای که به عهده داشته شهرداری فاقد هرگونه وسایل اطفاء حریق میباشد ولی اخیراً با اتفاقات و حوادث آتشسوزی که به وسیله عوامل مخرب در سطح شهر به وجود آمده تأسیس دایره آتشنشانی و ایمنی شهرداری شامل سه واحد مجهز آتشنشانی را از هر جهت ضروری و واجب نموده است بدین لحاظ ضمن تماسی که با شهرداری شیراز گرفته شده طبق ۵ برگ فتوکپی ضمیمه و برآوردی که شده احداث سه واحد آتشنشانی در سه نقطه شهر ضروری تشخیص داده شده اعتبار و هزینه خرید وسایل اولیه هر سه واحد مذکور نیز حدود ۸۰ میلیون ریال برآورد شده است که شهرداری با توجه به برنامههای عمرانی خود ناچار است برای این منظور وام اخذ نماید. گذشته از این هزینه نگهداری سه واحد آتشنشانی و حقوق پرسنل و تامین احتیاجات در سال حدود ۵۰ تا ۷۰ میلیون در سال خواهد شد که شهرداری موظف میشود از بودجه سالیانه خود تامین نماید…»
او سپس خرید این وسایل را در شرایط کنونی امکانپذیر نمیداند و اشاره میکند که در جلسه انجمن شهر به تصویب رسیده که شهرداری ۸۰ میلیون ریال اعتبار موردنیاز را از صندوق مشترک شهرداریها بهصورت وام اخذ نماید تا ۲۴ دستگاه ماشینآلات تعیین شده از طرف سازمان دفاع غیرنظامی آبادان را تهیه کند.
این در حالی است که صالحی شش روز قبل از آتشسوزی سینما رکس طی نامهای به فرماندار از بودجه یک میلیون دلاری آتشنشانی پالایشگاه آبادان از سوی شرکت ملی نفت میگوید و اعلام میکند اگر آتشنشانی در شهرداری راهاندازی شود این بودجه و سازمان در شرکت نفت جمعآوری میگردد و هزینه سنگینی هم بر بودجه شهرداری تحمیل خواهد شد.
با این حال انجمن شهر آبادان با حضور اعضای خود در اواخر شهریورماه ۵۷ و یک ماه پس از سینما رکس با حضور شهردار، رییس روابط سازمانهای دولتی و خارجی پالایشگاه، رییس آتشنشانی پالایشگاه و رییس سازمان دفاع غیرنظامی آبادان تشکیل جلسه میدهد و نتیجه مذاکرات این میشود که یک واحد آتشنشانی توسط شرکت نفت به شهرداری اهداء و تا دو سال تعمیرات آن و تامین قطعات یدکی مربوطه نیز به وسیله شرکت نفت انجام شود. علاوه بر این طرح لولهکشی آب خام و نصب الکتروپمپ به طول ۱۵۲۲ متر از اروندرود به بازار کویتیها، بازار پارچه فروشها، بازار الفی، پاساژ لادن، بازار عربها و بازار اصفهانیها جهت استفاده در مواقع ضروری آتشنشانی مصوب میشود.
این ماجرای کمبود بودجه برای راهاندازی آتشنشانی همچنان ادامه پیدا میکند تا اینکه «رحیم مشتاقی» شهردار موقت آبادان در دوران پیروزی انقلاب اسلامی در شهریور ۱۳۵۸ طی نامهای به سازمان دفاع غیرنظامی خوزستان مینویسد: «یکی از علل واماندگی و عقبافتادگی شهر آبادان وابستگی بیپایه آن به شرکت نفت بوده که به این خاطر شهر آبادان فاقد همه چیز منجمله بیمارستان و تا چندی پیش تصفیهخانه و شبکه برق و سایر خدمات شهری منجمله آتشنشانی بوده است. هماکنون شهر کوچک خرمشهر دارای سرویس آتشنشانی میباشد ولی آبادان حتی یک مخزن آب آتشنشانی هم ندارد تا چه رسد به سایر وسایل.»
او در ادامه از طرح این مساله مهم حیاتی در حضور آقای «نزیه» رییس محترم هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران خبر میدهد که با محبت وی محل رختشویخانه سابق شرکت نفت برای احداث ایستگاه آتشنشانی اختصاص داده شده تا شهرداری آبادان دارای یک سرویس منظم آتشنشانی گردد.
شاید ارسال چک ۷۵ میلیون ریالی کمک شرکت ملی نفت ایران برای طرح تأسیس واحد آتشنشانی شهر آبادان در مهرماه سال ۱۳۵۸ را بتوان نقطه عطف راهاندازی این واحد در شهرداری دانست که در سالهای بعد و در جنگ تحمیلی اهمیت خود را در این شهر نشان داد. کارکنان آتشنشانی شهرداری در کنار آتشنشانی پالایشگاه در سالهای دفاع مقدس خالق حماسههایی شدند که صفحات تاریخ هشت ساله را زرین کرد.
در روز هفتم مهر ۱۳۵۹ وقتیکه دشمن بعثی به پالایشگاه آبادان حمله هوایی کرد، آتشنشانان منطقه و شهرهای اطراف برای مهار آتش به پالایشگاه رفتند که در هنگام عملیات اطفای حریق، هواپیماهای دشمن مجدداً اقدام به بمباران پالایشگاه میکنند که منجر به شهادت تعداد زیادی از آتشنشانان فداکار کشور میشود.
نامگذاری این روز با نام «روز آتشنشانی و ایمنی» در سال ۱۳۷۹ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی کشور با هدف ترویج ایمنی و پیشگیری از حوادث در سطح کشور و همچنین یادآوری حماسهآفرینیها و از خودگذشتگیهای آتشنشانان میهن اسلامی در عرصه دفاع مقدس بوده است.
* مسئول رویداد ۱۰۰ سالگی شهرداری آبادان
دیدگاهتان را بنویسید